Του ΧΑΡΗ ΠΟΛΙΤΟΠΟΥΛΟΥ *
Στο 6ο Φόρουμ της Σινοαφρικανικής Συνεργασίας, που έγινε στο Γιοχάνεσμπουργκ στις 4-5 Δεκεμβρίου 2015 ο πρόεδρος Σι Τζιπινγκ ανακοίνωσε ότι το νέο τριετές πρόγραμμα κινεζικών επενδύσεων στην Αφρική θα φτάσει τα 60 δισ. δολάρια
Το προηγούμενο, του 2012, ήταν 20 δισ. δολ.
Η Αφρική έχει κάνει σημαντική οικονομική και πολιτική πρόοδο τα τελευταία 10-20 χρόνια, που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην οικονομική και πολιτική παρουσία της Κίνας. Μια γιγαντιαία ζήτηση για πρώτες ύλες στήριξε για χρόνια τις υψηλές τιμές τους, που ευνόησαν την Αφρική. Ο συνολικός όγκος του σινοαφρικανικού εμπορίου ήταν μόλις 1 δισ. δολ. το 1980, είχε φτάσει τα 10 δισ. δολ. το 2000 και πρέπει να είναι σήμερα κοντά στα 200 δισ. δολ.!
Οι κινεζικές επενδύσεις ήταν μέχρι σήμερα επικεντρωμένες στις πρώτες ύλες και στην ενέργεια, αλλά εμφανίζονται τελευταία και επενδύσεις greenfield στη βιομηχανία, δηλαδή τελείως καινούργια εργοστάσια (όχι εξαγορές) από κινέζικες επιχειρήσεις που αναζητούν φθηνότερο εργατικό δυναμικό. Η Αιθιοπία, λέει χαρακτηριστικά το Bloomberg, γίνεται η "Κίνα" της Κίνας, δηλαδή μια βάση για φτηνή βιομηχανική παραγωγή.
Παράλληλα, το κινεζικό κράτος αναβαθμίζει την πολύχρονη συμμετοχή του στα δημόσια έργα των αφρικανικών χωρών. Αν στη δεκαετία του 1970 η Κίνα κατασκεύασε την περίφημη σιδηροδρομική γραμμή Τανζανίας - Ζάμπιας για πολιτικούς λόγους, η σιδηροδρομική γραμμή Αντίς Αμπέμπα - Τζιμπουτί ή η γραμμή Lagos - Kano, έχουν οικονομική λογική. Εντάσσονται σε ένα πλαίσιο αναπτυξιακής συνεργασίας που ενδιαφέρει και το κινέζικο κεφάλαιο και το τεράστιο, υποαπασχολούμενο, εργατικό δυναμικό της Αφρικής. Η ήπειρος προβλέπεται να προσθέσει μέχρι το 2035 εκατό εκατομμύρια άτομα στο εργατικό δυναμικό της, διπλάσιο δηλαδή αριθμό απ' ό,τι όλος μαζί ο υπόλοιπος κόσμος!
Συνετός εταίροςΤο αφρικανικό εμπόριο και οι επενδύσεις αποτελούσαν πάντα μικρό κλάσμα των διεθνών ροών. Είναι όμως σημαντικό για τη σημερινή Αφρική και για τον μελλοντικό κόσμο. Οι Κινέζοι, που εγκατέλειψαν πρόσφατα την πολιτική του ενός παιδιού, γνωρίζουν ότι, μέχρι το τέλος του αιώνα, ο ένας στους τρεις κατοίκους του πλανήτη θα είναι Αφρικανός και ότι η Νιγηρία ίσως να έχει μεγαλύτερο πληθυσμό από την Κίνα.
Η Αφρική έχει κάνει σημαντική οικονομική και πολιτική πρόοδο τα τελευταία 10-20 χρόνια, που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην οικονομική και πολιτική παρουσία της Κίνας. Μια γιγαντιαία ζήτηση για πρώτες ύλες στήριξε για χρόνια τις υψηλές τιμές τους, που ευνόησαν την Αφρική. Ο συνολικός όγκος του σινοαφρικανικού εμπορίου ήταν μόλις 1 δισ. δολ. το 1980, είχε φτάσει τα 10 δισ. δολ. το 2000 και πρέπει να είναι σήμερα κοντά στα 200 δισ. δολ.!
Οι κινεζικές επενδύσεις ήταν μέχρι σήμερα επικεντρωμένες στις πρώτες ύλες και στην ενέργεια, αλλά εμφανίζονται τελευταία και επενδύσεις greenfield στη βιομηχανία, δηλαδή τελείως καινούργια εργοστάσια (όχι εξαγορές) από κινέζικες επιχειρήσεις που αναζητούν φθηνότερο εργατικό δυναμικό. Η Αιθιοπία, λέει χαρακτηριστικά το Bloomberg, γίνεται η "Κίνα" της Κίνας, δηλαδή μια βάση για φτηνή βιομηχανική παραγωγή.
Παράλληλα, το κινεζικό κράτος αναβαθμίζει την πολύχρονη συμμετοχή του στα δημόσια έργα των αφρικανικών χωρών. Αν στη δεκαετία του 1970 η Κίνα κατασκεύασε την περίφημη σιδηροδρομική γραμμή Τανζανίας - Ζάμπιας για πολιτικούς λόγους, η σιδηροδρομική γραμμή Αντίς Αμπέμπα - Τζιμπουτί ή η γραμμή Lagos - Kano, έχουν οικονομική λογική. Εντάσσονται σε ένα πλαίσιο αναπτυξιακής συνεργασίας που ενδιαφέρει και το κινέζικο κεφάλαιο και το τεράστιο, υποαπασχολούμενο, εργατικό δυναμικό της Αφρικής. Η ήπειρος προβλέπεται να προσθέσει μέχρι το 2035 εκατό εκατομμύρια άτομα στο εργατικό δυναμικό της, διπλάσιο δηλαδή αριθμό απ' ό,τι όλος μαζί ο υπόλοιπος κόσμος!
Συνετός εταίροςΤο αφρικανικό εμπόριο και οι επενδύσεις αποτελούσαν πάντα μικρό κλάσμα των διεθνών ροών. Είναι όμως σημαντικό για τη σημερινή Αφρική και για τον μελλοντικό κόσμο. Οι Κινέζοι, που εγκατέλειψαν πρόσφατα την πολιτική του ενός παιδιού, γνωρίζουν ότι, μέχρι το τέλος του αιώνα, ο ένας στους τρεις κατοίκους του πλανήτη θα είναι Αφρικανός και ότι η Νιγηρία ίσως να έχει μεγαλύτερο πληθυσμό από την Κίνα.
Γνωρίζουν και τους φυσικούς πόρους της Αφρικής, η επιφάνεια της οποίας "χωράει" την Κίνα, την Ινδία, τις ΗΠΑ, το Μεξικό και την Ε.Ε.!
Μαζί με το εμπόριο και τις επενδύσεις μεγαλώνει και ο κινεζικος πληθυσμός της Αφρικής και ο αφρικανικός πληθυσμός της Κίνας. Λέγεται ότι υπάρχουν 2 εκατ. Κινέζοι στην Αφρική και μισό εκατομμύριο Αφρικανοί στην Κίνα. Στο πολιτικό και γεωστρατηγικό επίπεδο, η παρουσία της Κίνας στην Αφρική χαρακτηρίζεται από σύνεση και διακριτικότητα ενώ διαπνέεται από μια μακροπρόθεσμη λογική.
H στρατιωτική παρουσία της Κίνας στη Μαύρη Ήπειρο ήταν για χρόνια συμβολική. Συμμετείχε μόνο σε ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ και μόνο με προσωπικό υποστήριξης, δηλαδή μη μάχιμο. Αυτό άλλαξε για πρώτη φορά με τη συμμετοχή μάχιμων δυνάμεων στην καταπολέμηση της θαλάσσιας πειρατείας και στη συνέχεια με την ένταξη μάχιμων μονάδων σε ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ όπως στο Νότιο Σουδάν. Φέτος, ανακοινώθηκε επίσης η δημιουργία μιας κινεζικής στρατιωτικής βάσης στο Τζιμπουτί, πλάι στην πολύ μεγαλύτερη αμερικανική και τις μικρότερες γαλλική και ιαπωνική.
Με άλλη λογική
Το διεθνές εμπόριο όπλων συνεχίζει να είναι ένα ολιγοπώλιο. ΗΠΑ και Ρωσία έχουν σχεδόν 60% της παγκόσμιας αγοράς. Η Κίνα έχει μόνο 5%. Όμως οι κινεζικές εξαγωγές όπλων προς την Αφρική έχουν αυξηθεί σημαντικά. Σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, κάποτε αντιπροσώπευαν μόνο 3% των αφρικανικών εισαγωγών όπλων και σήμερα έχουν φτάσει το 25%. Όπως και τόσα άλλα κινεζικά προϊόντα, και τα όπλα είναι αρκετά καλά και πολύ φτηνότερα...
Ενώ η Δύση συνεχίζει να παρεμβαίνει προκλητικά, να εκβιάζει νόμιμες κυβερνήσεις, όπως του Μουγκάμπε στη Ζιμπάμπουε, να διαπράττει εγκλήματα, όπως στη Λιβύη, να στηρίζει εγκληματίες, όπως τον Καγκάμε της Ρουάντας, και να υποστηρίζει κυβερνήσεις όπως της Αιγύπτου και της Αιθιοπίας, η Κίνα δεν επεμβαίνει πολιτικά. Εμπορεύεται με όλους και επενδύει σε πολλές χώρες. Η Κίνα το βλέπει αυτό ως σεβασμό της εθνικής κυριαρχίας των πελατών της. Η Δύση το καταγγέλλει ως έλλειψη αρχών (sic).
Πολιτική πρόοδος έχει επιτευχθεί σε τρεις πολύ σημαντικές χώρες της Αφρικής: τέλος του απαρτχάιντ στη Ν. Αφρική, σχετική σταθεροποίηση στο Κονγκό (Κινσάσα), δημοκρατική εναλλαγή στη Νιγηρία. Από διεθνή σκοπιά, δείχνουν όλα να είναι επιτεύγματα της δυτικής προστασίας και καθοδήγησης. Είναι πράγματι δυτικά πολιτικά επιτεύγματα, αλλά τον πολιτικό χώρο που επιτρέπει στους δυτικούς αυτούς τους χειρισμούς τον δημιουργεί η κινεζική και ρωσική διακριτικότητα και συχνά η συνεργασία όλων στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Στη Νότια Αφρική το οικονομικό απαρτχάιντ παραμένει άθικτο, οι πολυεθνικές αλωνίζουν και η χώρα έχει τα πρωτεία της οικονομικής ανισότητας στον πλανήτη. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, μια συμφωνία - πακέτο που θα έδινε τον έλεγχο των ορυκτών στους Κινέζους, έναντι κολοσσιαίων επενδύσεων σε υποδομές, ανατράπηκε. Γι' αυτό εργάστηκε σκληρά η Παγκόσμια Τράπεζα. Μπορεί και οι Κινέζοι να αμφέβαλαν για την ικανότητα της χώρας να διαχειριστεί μια τόσο φιλόδοξη αποκλειστική συνεργασία ή να πρόβλεπαν τις αλλαγές στις τιμές των πρώτων υλών ή και απλά να μην ήθελαν να προκαλέσουν την οργή των Αμερικανών. Η Νιγηρία, με όλο τον μηχανισμό της Shell και των τοπικών της εταίρων, παραμένει βαθιά νεοφιλελεύθερη και φιλοδυτική και επικεντρώνεται στον πόλεμο κατά... της Μπόκο Χαράμ!
Στο Σουδάν και το Νότιο Σουδάν, όπου οι Κινέζοι έκαναν μεγάλες επενδύσεις για την εξόρυξη πετρελαίου, ξέσπασαν τρομαχτικοί εμφύλιοι. Η γαλλική επέμβαση στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία είχε σαν στόχο και την ανατροπή κάποιων κινεζικών συμβάσεων και ένα παρόμοιο παιχνίδι παίχτηκε και στο Τσαντ.
Γάντια και σιδηρογροθιές...
Η κατάσταση μοιάζει μερικές φορές με έναν αγώνα μποξ όπου οι Κινέζοι φορούν γάντια και οι Δυτικοί σιδηρογροθιές... Και οι Κινέζοι μοιάζει να το αποδέχονται και να κερδίζουν παρ' όλα αυτά! Γιατί; Επειδή η βασική πολιτική της προστασίας του ελεύθερου εμπορίου και της ελεύθερης διακίνησης του κεφαλαίου τηρείται αρκετά ώστε να μη συμφέρει την Κίνα η ρήξη. Η ένταξη της Κίνας στην παγκόσμια αγορά και οι επενδύσεις της στις ίδιες τις ΗΠΑ, και βέβαια στην Ευρώπη, την κάνουν τόσο προσεκτική και διακριτική.
Τι θα γίνει αν οι Κινέζοι αποκτήσουν τη μεγαλύτερη αγορά και τα μεγαλύτερα κεφάλαια; Έχουμε δύο "μηνύματα" από το μέλλον:
1) Τις συμβάσεις υπό διαπραγμάτευση TTIP και TPP (Transatlantic Trade and Investment Partnership για ΗΠΑ - ΕΕ και Trans Pacific Partnership για ΗΠΑ, Καναδά, Ιαπωνία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Μεξικό, Περού, Χιλή, Μαλαισία, ίσως Ινδονησία κ.λπ.).
2) Τη συνεργασία των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική).
H συνεργασία των BRICS διαγράφει μια φυσική συμμαχία απέναντι σε αυτό που κάποτε η Χίλαρι Κλίντον ονόμασε "οικονομικό ΝΑΤΟ" και που στοχεύει να επιβάλει (σε περίπου 2 δισ. κατοίκους του πλανήτη) ένα αυστηρό νεοφιλελεύθερο πλαίσιο κανόνων που αλλάζει τον συσχετισμό δύναμης κράτους / κεφαλαίου υπέρ του κεφαλαίου. Πέντε - έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή οι πέντε χώρες των BRICS, ολόκληρη η Αφρική και διάφοροι άλλοι, δεν συμπεριλαμβάνονται. Είναι φυσικό να αναζητούν μια εναλλακτική διεθνή συνεργασία.
Άρα, οι σινοαφρικανικές σχέσεις έχουν μέλλον. Βασίζονται σε στέρεα αμοιβαία οφέλη και έχουν και μια παγκόσμια γεωπολιτική λογική και αναγκαιότητα. Η γρήγορη ανάπτυξη της Αφρικής μπορεί να αποτελέσει σημαντική διέξοδο για ολόκληρο τον πλανήτη και ο ρόλος της Κίνας φαίνεται ότι θα είναι πρωτεύων. Η Ελλάδα πρέπει να διεκδικήσει το μικρό μερίδιο που της ανήκει σε αυτή την κοσμογονία.
* avgi.gr
Μαζί με το εμπόριο και τις επενδύσεις μεγαλώνει και ο κινεζικος πληθυσμός της Αφρικής και ο αφρικανικός πληθυσμός της Κίνας. Λέγεται ότι υπάρχουν 2 εκατ. Κινέζοι στην Αφρική και μισό εκατομμύριο Αφρικανοί στην Κίνα. Στο πολιτικό και γεωστρατηγικό επίπεδο, η παρουσία της Κίνας στην Αφρική χαρακτηρίζεται από σύνεση και διακριτικότητα ενώ διαπνέεται από μια μακροπρόθεσμη λογική.
H στρατιωτική παρουσία της Κίνας στη Μαύρη Ήπειρο ήταν για χρόνια συμβολική. Συμμετείχε μόνο σε ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ και μόνο με προσωπικό υποστήριξης, δηλαδή μη μάχιμο. Αυτό άλλαξε για πρώτη φορά με τη συμμετοχή μάχιμων δυνάμεων στην καταπολέμηση της θαλάσσιας πειρατείας και στη συνέχεια με την ένταξη μάχιμων μονάδων σε ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ όπως στο Νότιο Σουδάν. Φέτος, ανακοινώθηκε επίσης η δημιουργία μιας κινεζικής στρατιωτικής βάσης στο Τζιμπουτί, πλάι στην πολύ μεγαλύτερη αμερικανική και τις μικρότερες γαλλική και ιαπωνική.
Με άλλη λογική
Το διεθνές εμπόριο όπλων συνεχίζει να είναι ένα ολιγοπώλιο. ΗΠΑ και Ρωσία έχουν σχεδόν 60% της παγκόσμιας αγοράς. Η Κίνα έχει μόνο 5%. Όμως οι κινεζικές εξαγωγές όπλων προς την Αφρική έχουν αυξηθεί σημαντικά. Σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, κάποτε αντιπροσώπευαν μόνο 3% των αφρικανικών εισαγωγών όπλων και σήμερα έχουν φτάσει το 25%. Όπως και τόσα άλλα κινεζικά προϊόντα, και τα όπλα είναι αρκετά καλά και πολύ φτηνότερα...
Ενώ η Δύση συνεχίζει να παρεμβαίνει προκλητικά, να εκβιάζει νόμιμες κυβερνήσεις, όπως του Μουγκάμπε στη Ζιμπάμπουε, να διαπράττει εγκλήματα, όπως στη Λιβύη, να στηρίζει εγκληματίες, όπως τον Καγκάμε της Ρουάντας, και να υποστηρίζει κυβερνήσεις όπως της Αιγύπτου και της Αιθιοπίας, η Κίνα δεν επεμβαίνει πολιτικά. Εμπορεύεται με όλους και επενδύει σε πολλές χώρες. Η Κίνα το βλέπει αυτό ως σεβασμό της εθνικής κυριαρχίας των πελατών της. Η Δύση το καταγγέλλει ως έλλειψη αρχών (sic).
Πολιτική πρόοδος έχει επιτευχθεί σε τρεις πολύ σημαντικές χώρες της Αφρικής: τέλος του απαρτχάιντ στη Ν. Αφρική, σχετική σταθεροποίηση στο Κονγκό (Κινσάσα), δημοκρατική εναλλαγή στη Νιγηρία. Από διεθνή σκοπιά, δείχνουν όλα να είναι επιτεύγματα της δυτικής προστασίας και καθοδήγησης. Είναι πράγματι δυτικά πολιτικά επιτεύγματα, αλλά τον πολιτικό χώρο που επιτρέπει στους δυτικούς αυτούς τους χειρισμούς τον δημιουργεί η κινεζική και ρωσική διακριτικότητα και συχνά η συνεργασία όλων στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Στη Νότια Αφρική το οικονομικό απαρτχάιντ παραμένει άθικτο, οι πολυεθνικές αλωνίζουν και η χώρα έχει τα πρωτεία της οικονομικής ανισότητας στον πλανήτη. Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, μια συμφωνία - πακέτο που θα έδινε τον έλεγχο των ορυκτών στους Κινέζους, έναντι κολοσσιαίων επενδύσεων σε υποδομές, ανατράπηκε. Γι' αυτό εργάστηκε σκληρά η Παγκόσμια Τράπεζα. Μπορεί και οι Κινέζοι να αμφέβαλαν για την ικανότητα της χώρας να διαχειριστεί μια τόσο φιλόδοξη αποκλειστική συνεργασία ή να πρόβλεπαν τις αλλαγές στις τιμές των πρώτων υλών ή και απλά να μην ήθελαν να προκαλέσουν την οργή των Αμερικανών. Η Νιγηρία, με όλο τον μηχανισμό της Shell και των τοπικών της εταίρων, παραμένει βαθιά νεοφιλελεύθερη και φιλοδυτική και επικεντρώνεται στον πόλεμο κατά... της Μπόκο Χαράμ!
Στο Σουδάν και το Νότιο Σουδάν, όπου οι Κινέζοι έκαναν μεγάλες επενδύσεις για την εξόρυξη πετρελαίου, ξέσπασαν τρομαχτικοί εμφύλιοι. Η γαλλική επέμβαση στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία είχε σαν στόχο και την ανατροπή κάποιων κινεζικών συμβάσεων και ένα παρόμοιο παιχνίδι παίχτηκε και στο Τσαντ.
Γάντια και σιδηρογροθιές...
Η κατάσταση μοιάζει μερικές φορές με έναν αγώνα μποξ όπου οι Κινέζοι φορούν γάντια και οι Δυτικοί σιδηρογροθιές... Και οι Κινέζοι μοιάζει να το αποδέχονται και να κερδίζουν παρ' όλα αυτά! Γιατί; Επειδή η βασική πολιτική της προστασίας του ελεύθερου εμπορίου και της ελεύθερης διακίνησης του κεφαλαίου τηρείται αρκετά ώστε να μη συμφέρει την Κίνα η ρήξη. Η ένταξη της Κίνας στην παγκόσμια αγορά και οι επενδύσεις της στις ίδιες τις ΗΠΑ, και βέβαια στην Ευρώπη, την κάνουν τόσο προσεκτική και διακριτική.
Τι θα γίνει αν οι Κινέζοι αποκτήσουν τη μεγαλύτερη αγορά και τα μεγαλύτερα κεφάλαια; Έχουμε δύο "μηνύματα" από το μέλλον:
1) Τις συμβάσεις υπό διαπραγμάτευση TTIP και TPP (Transatlantic Trade and Investment Partnership για ΗΠΑ - ΕΕ και Trans Pacific Partnership για ΗΠΑ, Καναδά, Ιαπωνία, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Μεξικό, Περού, Χιλή, Μαλαισία, ίσως Ινδονησία κ.λπ.).
2) Τη συνεργασία των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική).
H συνεργασία των BRICS διαγράφει μια φυσική συμμαχία απέναντι σε αυτό που κάποτε η Χίλαρι Κλίντον ονόμασε "οικονομικό ΝΑΤΟ" και που στοχεύει να επιβάλει (σε περίπου 2 δισ. κατοίκους του πλανήτη) ένα αυστηρό νεοφιλελεύθερο πλαίσιο κανόνων που αλλάζει τον συσχετισμό δύναμης κράτους / κεφαλαίου υπέρ του κεφαλαίου. Πέντε - έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή οι πέντε χώρες των BRICS, ολόκληρη η Αφρική και διάφοροι άλλοι, δεν συμπεριλαμβάνονται. Είναι φυσικό να αναζητούν μια εναλλακτική διεθνή συνεργασία.
Άρα, οι σινοαφρικανικές σχέσεις έχουν μέλλον. Βασίζονται σε στέρεα αμοιβαία οφέλη και έχουν και μια παγκόσμια γεωπολιτική λογική και αναγκαιότητα. Η γρήγορη ανάπτυξη της Αφρικής μπορεί να αποτελέσει σημαντική διέξοδο για ολόκληρο τον πλανήτη και ο ρόλος της Κίνας φαίνεται ότι θα είναι πρωτεύων. Η Ελλάδα πρέπει να διεκδικήσει το μικρό μερίδιο που της ανήκει σε αυτή την κοσμογονία.
* avgi.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου